Gorce

„Naprzeciw Tatr, między doliną nowotarską a wężowatą kotliną Raby, wspięło się gniazdo dzikich Gorców. Od romantycznych Pienin odciął je wartki kamienicki Potok, a od spiskiej krainy odgraniczył je falami bystry Dunajec. Samotnie stoją nad wzgórzami. A wyżej jeszcze nosi głowę ociec ich rodu, zasępiony Turbacz”

Władysław Orkan „W Roztokach”

Gorce to grupa górska rozciągająca się na długości blisko 40 km w centralnej części Beskidów Zachodnich. Ich powierzchnia liczy około 550 km kw. Na północy sąsiadują z Beskidem Wyspowym, od którego oddziela je w części zachodniej rzeka Raba, a w części wschodniej Mszanka i Kamienica. Wschodnią granicę z Beskidem Sądeckim tworzy dolina Dunajca na odcinku między Zabrzeżą i Krościenkiem. Na południu Gorce stykają się z Pieninami i Kotliną Orawsko-Nowotarską, granica biegnie potokiem Krośnica, przez przełęcz Snozka i dalej doliną Dunajca aż do Nowego Targu. Od Pasma Podhalańskiego na zachodzie oddziela je Lepietnica, przełęcz Sieniawska i górny odcinek Raby.

Układ orograficzny Gorców jest bardzo ciekawy i niepowtarzalny, co wyróżnia te góry spośród pasm beskidzkich. Od najwyższego szczytu Turbacza (1310 m n.p.m.) promieniście rozchodzą się różnej długości grzbiety rozdzielone głęboko wciętymi dolinami o stromych zboczach i lejach źródliskowych. Na poszczególnych grzbietach mających raczej łagodny przebieg wznoszą się kopulaste szczyty. Najwyższe z nich to: Jaworzyna Kamienicka (1288 m n.p.m.), Kiczora (1282 m n.p.m.), Kudłoń (1276 m n.p.m.), Czoło Turbacza (1259 m n.p.m.), Mostownica (1252 m n.p.m.) oraz Gorc Kamienicki (1228 m n.p.m.). W południowo-wschodniej części Gorców znajduje się Pasmo Lubania rozciągające się na długości około 20 km i sięgające swym ramieniem aż po Krościenko. Od masywu Turbacza oddziela go Przełęcz Knurowska (846 m n.p.m.) oraz dolina Ochotnicy. Oprócz samego szczytu Lubania (1211 m n.p.m.) w obrębie głównego grzbietu wyrasta jeszcze kilka innych słabo wyodrębnionych wzniesień: Kotelnica (946 m n.p.m.), Runek (1005 m n.p.m.), Jaworzyna (1050 m n.p.m.) i Marszałek (828 m n.p.m.).

Podnóża Gorców zatracają swój górski charakter i nabierają cech krajobrazu podgórskiego, co wyraźnie widać w części zachodniej oraz północno-zachodniej. W rejonie obniżenia sieniawskiego, w okolicach Rabki i Mszany Dolnej dominują w krajobrazie niewielkie, łagodne, kopulaste szczyty m.in. Piątkowej (715 m n.p.m.), Rabskiej Góry (783 m n.p.m.), Grzebienia (677 m n.p.m.), Adamczykowej (611 m n.p.m.), Potaczkowej (746 m n.p.m.) i Witowa (723 m n.p.m.).

Gorce, podobnie jak prawie całe Karpaty Zewnętrzne, są zbudowane z utworów fliszowych, czyli naprzemianlegle ułożonych warstw skał osadowych piaskowców, łupków, zlepieńców, mułowców, iłowców oraz w mniejszym stopniu margli i wapieni. Gorce uformowane są głównie ze skał płaszczowiny magurskiej. Ciekawymi miejscami pod względem geologicznym są tzw. okna tektoniczne znajdujące się w Kotlinie Mszańskiej i kotlinie Szczawy, gdzie warstwa wspomnianej płaszczowiny została zdarta pod wpływem erozji, w wyniku czego pokazują się tam skały niższych warstw – strefy przedmagurskiej. W rejonie góry Wdżar koło Kluszkowiec utwory płaszczowiny magurskiej zostały w środkowym miocenie przecięte intruzjami skał magmowych zwanych andezytami, które na terenie Polski występują dość rzadko. Z góry Wdżar eksploatowano andezyty już pod koniec XIX w., wykorzystując je do budowy drogi Czorsztyn – przełęcz Snozka.

Pierwszym obszarem chronionym w Gorcach był rezerwat Turbacz im. Władysława Orkana. Powołany został w 1927 r. w dobrach klucza wielkoporębskiego, stanowiącego własność hr. Ludwika Wodzickiego. Pierwotnie obejmował 120 ha lasów znajdujących się w dolinie potoku Turbacz, w 1964 r. został powiększony do 319,22 ha. W latach 70. XX w. powstały dwa kolejne rezerwaty: Dolina Łopusznej (1970 r., 112 ha) i Gorce (1979 r., 1990 ha). Wspomniane rezerwaty stanowiły trzon powołanego w 1981 r. Gorczańskiego Parku Narodowego, który objął swym zasięgiem powierzchnię ponad 5800 ha w centralnej części masywu. W kolejnych latach był on powiększany i od 1997 r. zajmuje 7030 ha. Ponad połowa tego obszaru podlega obecnie ochronie ścisłej. Jedynym miejscem chronionym w paśmie Lubania jest rezerwat Modrzewie (1959 r., 10 ha), który chroni naturalne stanowisko wiekowych modrzewi polskich (podgatunek modrzewia europejskiego).

Tekst jest fragmentem rozdziału „Gorce” z książki „Przyroda polskich Karpat. Przewodnik krajoznawczy”.

Mobirise free creator - More info